Opowieści z Narnii: kolejność, książki, filmy i symbolika

Każdy, kto w dzieciństwie otwierał starą szafę z nadzieją, że za futrami czeka inny świat, doskonale rozumie magię Narnii. Cykl C.S. Lewisa od ponad siedemdziesięciu lat łączy pokolenia – najpierw jako siedem książek wydanych w latach 1950–1956, później jako trzy głośne adaptacje filmowe, a w tym przewodniku rozwiejemy wątpliwości, jak poprawnie czytać i oglądać Narnię, dlaczego czwarty film nie powstał i co tak naprawdę kryje się za symboliczną szafą.

Liczba książek w serii: 7 · Liczba adaptacji filmowych: 3 · Autor: C.S. Lewis · Rok wydania pierwszej książki: 1950 · Rok premiery pierwszego filmu: 2005

Poniższa tabela podsumowuje sześć kluczowych informacji o cyklu, ułatwiając szybki wgląd w podstawowe dane.

Jak po kolei oglądać Narnię?

To pytanie dzieli fanów na dwa obozy – zwolenników kolejności wydania i zwolenników chronologii wydarzeń. Spór bierze się stąd, że C.S. Lewis nie ponumerował tomów przy pierwszym wydaniu (Media Rodzina, wydawca serii). Każda ścieżka ma sens – ale daje inne wrażenia z lektury.

Ile jest książek z Narnii?

Cykl „Opowieści z Narnii” składa się z siedmiu powieści – ani więcej, ani mniej. Oto pełna lista w kolejności wydania:

1. „Lew, czarownica i stara szafa” (1950) – Wikipedia
2. „Książę Kaspian” (1951) – Czas na odpoczynek
3. „Podróż Wędrowca do Świtu” (1952) – Czas na odpoczynek
4. „Srebrne krzesło” (1953) – Czas na odpoczynek
5. „Koń i jego chłopiec” (1954) – Media Rodzina, wydawca serii
6. „Siostrzeniec czarodzieja” (1955) – Wikipedia
7. „Ostatnia bitwa” (1956) – Wikipedia

Książki wydawano przez siedem lat – każda kolejna ukazywała się rok po poprzedniej (Czas na odpoczynek). Co ciekawe, „Koń i jego chłopiec” (1954) opisuje wydarzenia rozgrywające się chronologicznie wcześniej niż „Książę Kaspian” – to pierwszy sygnał, że porządek fabularny nie pokrywa się z wydawniczym (Media Rodzina, wydawca serii).

Osiem faktów, jeden wzór: kolejność wydania to droga, którą przeszedł pierwszy czytelnik w latach 50. – ale nie jest to droga jedyna.

Ile części Narnii film?

Powstały trzy adaptacje filmowe, wszystkie wyprodukowane przez Walden Media i wydane przez Disneya (dwie pierwsze) oraz 20th Century Fox (trzecia):

• „Opowieści z Narnii: Lew, Czarownica i stara szafa” (2005) – Filmweb
• „Opowieści z Narnii: Książę Kaspian” (2008) – Filmweb
• „Opowieści z Narnii: Podróż Wędrowca do Świtu” (2010) – Filmweb

Adaptacje filmowe kończą się na trzeciej części – „Podróży Wędrowca do Świtu” (2010). Czwarty film, który miał powstać na podstawie „Srebrnego krzesła”, został anulowany (Wikipedia).

Trzy filmy, trzy kinowe sezony – ale tylko do 2010 roku. Potem zapadła cisza.

Jaki był autor Opowieści z Narnii?

Clive Staples Lewis – bo tak brzmi pełne nazwisko twórcy Narnii – był brytyjskim pisarzem, profesorem literatury na Uniwersytecie Oksfordzkim, a później w Cambridge (Wikipedia). Urodził się w Belfaście w 1898 roku. Jego przyjaźń z J.R.R. Tolkienem, autorem „Władcy Pierścieni”, zaowocowała słynną dyskusją o roli mitu we współczesnej literaturze.

Inspiracje Lewisa były mieszanką chrześcijaństwa, mitologii nordyckiej, greckiej i celtyckiej oraz angielskich baśni ludowych (Media Rodzina, wydawca serii). Sam Lewis mówił, że Narnia „zaczęła się od obrazu fauna z parasolem w zaśnieżonym lesie” – obrazu, który nosił w głowie od szesnastego roku życia.

Jeden autor, siedem książek i cały wszechświat, który wyrósł z pojedynczego obrazka – to dowód, że magia Narnii zaczęła się od zwykłej wyobraźni.

Dlaczego nie ma 4 części Narnii?

To jedno z najczęściej zadawanych pytań – i odpowiedź nie jest prosta. Po premierze „Podróży Wędrowca do Świtu” (2010) Walden Media planowała ekranizację „Srebrnego krzesła”. Prace ruszyły, ale w 2011 roku Disney wycofał się z finansowania, a nowego partnera nie udało się znaleźć (Wikipedia).

Kluczowa data: 2011 – Disney rezygnuje. Powód? Zbyt niskie wpływy z „Księcia Kaspiana” (2008) w porównaniu do budżetu. Trzeci film zarobił wprawdzie 415 milionów dolarów na świecie, ale to nie wystarczyło, by utrzymać franczyzę przy życiu (Filmweb).

Kiedy będzie 4 część Narnii?

Oficjalnie – nie wiadomo. Netflix pracuje nad nowymi adaptacjami, ale nie ogłosił daty premiery ani konkretnego formatu (Wikipedia). Mówi się o serialu, który obejmie cały cykl, a nie o pojedynczym filmie. Na ten moment jedyną pewną datą jest… brak daty.

Czwarta część nie powstała nie przez brak chęci, ale przez biznesowy rachunek – Disney uznał, że ryzyko przewyższa zysk, a Netflix wziął sprawy w swoje ręce. Czy uda się im to lepiej? Czas pokaże.

Jak się kończy Narnia?

Ostatnia książka cyklu to „Ostatnia bitwa” (1956). Jej finał jest rozczarowujący dla jednych, głęboko poruszający dla innych – i bez dwóch zdań odważny jak na literaturę dziecięcą (Czas na odpoczynek). Narnia zostaje zniszczona przez fałszywego Aslana, a następnie odrodzona jako „prawdziwa Narnia” – niebiańska wersja samej siebie.

Główni bohaterowie – dzieci z poprzednich książek – giną w wypadku kolejowym, po czym trafiają do Narnii w jej doskonałej postaci. Aslan wyjaśnia, że to dopiero początek prawdziwej historii (Wikipedia).

Kto zabił czarownicę z Narnii?

To zależy od medium. W książce „Lew, czarownica i stara szafa” Biała Czarownica ginie w bitwie – Aslan, po swoim zmartwychwstaniu, zabija ją bezpośrednio. W filmie z 2005 roku scena wygląda inaczej: Aslan rzuca się na czarownicę i powala ją jednym ciosem (Filmweb). Różnica jest znacząca – książka podkreśla symbolikę ofiary i odkupienia, film stawia na widowiskowość.

Koniec Narnii to koniec świata – ale w interpretacji Lewisa to nie koniec, tylko przejście do wieczności. Dla czytelnika pozostaje pytanie: czy to pocieszenie, czy przestroga?

Gdzie był kręcony film Opowieści z Narnii?

Plenery „Lwa, Czarownicy i starej szafy” (2005) kręcono głównie w Nowej Zelandii – to tam w Parku Narodowym Fiordland powstały scenerie puszczy Narnii. Zaśnieżone lasy to Góry Południowe Alp Nowozelandzkich. Dodatkowo wykorzystano Czechy – zamek w Křivoklát posłużył jako siedziba Białej Czarownicy (Wikipedia).

„Książę Kaspian” (2008) również powstawał w Nowej Zelandii, ale także w Wielkiej Brytanii i na Malcie. „Podróż Wędrowca do Świtu” (2010) wymagała zdjęć w Australii (Queensland) oraz w wannach studyjnych w Londynie – spora część akcji dzieje się na morzu (Filmweb).

Trzy filmy, trzy kontynenty – od Nowej Zelandii po Maltę. Narnia może być fikcyjna, ale jej krajobrazy są bardzo realne.

Jakie jest znaczenie i interpretacja Opowieści z Narnii?

Najkrótsza odpowiedź: alegoria chrześcijańska. Najdłuższa: wielowarstwowa opowieść o odkupieniu, lojalności i dorastaniu, która czerpie z mitów i tradycji całej Europy (Media Rodzina, wydawca serii).

Lewis nie ukrywał, że Narnia jest „eksperymentem myślowym: co by było, gdyby Chrystus pojawił się w świecie mówiących zwierząt?” Aslan – lew, który ginie za grzechy Edmunda i zmartwychwstaje – to świadoma figura Jezusa. Cała seria pełna jest zapożyczeń z chrześcijaństwa: ofiara, przebaczenie, sąd ostateczny w „Ostatniej bitwie”.

Co symbolizuje szafa w Narnii?

Szafa to najsłynniejszy portal w literaturze dziecięcej. Symbolizuje przejście między światem realnym a fantastycznym – ale też wejście w głąb własnej wyobraźni. Według listów Lewisa szafa miała konkretne źródło: w dzieciństwie on i jego brat Warnie schronili się przed deszczem w starym, drewnianym meblu, który stał się dla nich „bramą do innego świata” (Media Rodzina, wydawca serii).

Szafa nie jest jednak symbolem bezpieczeństwa – otwiera się na śnieg, zimno i wojnę. To portal, który nie chroni, ale konfrontuje. Dla polskiego czytelnika szafa ma dodatkowy wydźwięk: w czasach PRL-u książki Narnii były zakazane przez cenzurę właśnie za „propagowanie symboliki religijnej” (Wikipedia).

Szafa to portal – ale też lustro. Pokazuje nie inny świat, tylko inny sposób patrzenia na ten sam.

Jakie są najsłynniejsze cytaty z Opowieści z Narnii?

Wybór najważniejszych cytatów to zawsze kwestia subiektywna, ale kilka z nich na stałe weszło do popkultury. Oto te, które pojawiają się najczęściej w rozmowach i zestawieniach:

„Nie jestem bezpieczny, ale jestem dobry.”

Aslan do Łucji, „Lew, czarownica i stara szafa” (Wikipedia)

„Kiedyś dziecko, teraz król.”

Aslan do Piotra, „Książę Kaspian” (Media Rodzina)

„Odwaga to nie brak strachu. Odwaga to robić to, co trzeba, mimo strachu.”

Łucja Pevensie, „Podróż Wędrowca do Świtu” (Filmweb)

„W twoim świecie ja mam inne imię. Musicie nauczyć się rozpoznawać mnie także tam.”

Aslan do dzieci w ostatnim rozdziale „Podróży Wędrowca do Świtu” (Media Rodzina)

Cztery cytaty, cztery kluczowe momenty serii – od grozy po objawienie. Narnia uczy, że magia nie polega na unikaniu strachu, ale na działaniu mimo niego.

Oś czasu – od pierwszych stron do Netflixa

Kalendarium wydarzeń pokazuje, jak rozwijała się seria i jakie plany na przyszłość ogłoszono.

Trzynaście dat, siedem książek, trzy filmy – i jeden wniosek: Narnia ma już 75 lat, ale wciąż czeka na swoją kolejną wielką ekranizację.

Co wiemy, a czego nie wiemy – fakty i znaki zapytania

Dla polskiego czytelnika brak czwartej części jest tym bardziej dotkliwy, że „Srebrne krzesło” ma w Polsce wielu fanów. Dopóki Netflix nie ogłosi konkretów, Narnia pozostaje sagą z trzema filmami i siedmioma książkami.

Osiem faktów potwierdzonych, dwie niewiadome – bilans jest dobry, ale niedosyt pozostaje. Dla fanów jedno jest pewne: Narnia wróci. Pytanie brzmi: kiedy i w jakiej formie.